Azərbycan Respublikasının tarixində acı və şirin yanvar

Cümə axşamı, 20 Yanvar 2022 - 18:45
https://az.iswnews.com/?p=175

“Qanlı Yanvar” 1990-cı il yanvarın 19-20-də, keçmiş Sovet İttifaqının dağılmasından əvvəl, fövqəladə vəziyyət elan edildikdən sonra Qırmızı Ordunun Bakıda Azərbaycan Azadlıq Hərəkatının qanlı şəkildə aradan aparmasına aiddir.

1989-cu ilin dekabrında Ermənistan Sovet İttifaqı Dağlıq Qarabağı keçmiş Sovet İttifaqına birləşdirilməsini təsdiqlədi. Həmin qərar və Azərbaycanlıların (yerazlar) Ermənistandan qovulması ilə bağlı hadisələr və 1988-ci ildə Sumqayıt hadisələri Azərbaycan Xalq Cəbhəsini yanvarın 19-da böyük mitinq keçirməyə vadar etdi.

O zaman ki, Dəmir Divar sındırıldı

1990-cı il yanvarın 19-da Cümə günü keçirilən mitinq Ermənistan və Azərbaycanın keçmiş Sovet İttifaqı timsalında deyildi və artıq yeganə problem olmadığı hadisələrə, müstəqillik, ayrılma və Dəmir Divarın sındırılması dalğası artmasına səbəb olmuşdur.

İranla sərhəd bölgələrdə təcrid olunmuş bir çox ailələr ölkəni tərk etmələrinə icazə verilmədiyi üçün sərhədi açıb qohumlarına baş çəkmək istəyirdilər. Həmin gün səhər Biləsüvar sərhəd gömrüyü binası etirazçılar tərəfindən yandırılıb və onlar sərhəd hasarlarını sındıraraq İrana daxil oldular.

Amma sərhədin açılması ilə bağlı ən həssas hadisə Astara sərhədinin hər iki tərəfdən 20 min nəfərlik izdihamla qapısının sındırılması idi. Sərhəd yox idi və Sovet İttifaqının dəmir divarlarından keçən insanlar gömrük zonasından İranın Astara şəhərinə daxil olurdular. Vəziyyət o həddə çatdı ki, xəbər Astaranın ətrafındakı şəhər və kəndlərə çatdı və İran xalqı sərhədə üz tutdular. Küçələrdə gəzməyə yer yox idi, hər iki tərəfdəki insanlar pasportsuz və vizasız hər iki ölkəyə keçə bilirdilər.

Fövqəladə vəziyyət və Qanlı Yanvar

İranla sərhəddə baş verən bu hadisə ilə eyni vaxtda Bakıda Kommunist Partiyasının baş katibi Mixail Qorbaçov və müdafiə naziri Dmitri Yazov tərəfindən fövqəladə vəziyyət elan edildi. Mərkəzi hökumət üç istiqamətdən Bakıya daxil olan 26 min nəfərə yaxın ordu və KQB qüvvələrinin yeridilməsinə göstəriş verdi və Bakı kazarmasının daxilindəki qüvvələr küçələrdə etirazçıları yatırmaq üçün tank və BMP-lərlə divarları dağıdırdılar. Camaat fikir verməyib Lenin meydanına toplaşdılar. Yanvarın 19-u axşam başlayan qarşıdurmalar 1989-cu il yanvarın 20-də, şənbə gününəcən davam etdi. Hadisə baş verən gün hər iki tərəfdən çox saylı insan itkiləri oldu. Rəsmi məlumatlara görə, Bakıda 131 nəfər şəhid oldu, 5 nəfər itkin düşdü.(Qeyri rəsmi məlumatlara əsasən şəhid olanların sayı 300 nəfərdir.) Yanvarın 20-də Neftçala və Lənkəranda da mitinqlər və qarşıdurmalar baş verdi, nəticədə 16 nəfər şəhid oldu, ümumilikdə 147 nəfər şəhid oldu, 800 nəfər yaralandı, 400 nəfər həbs edildi. Həmçinin iyirmi bir nəfər etirazçıları öz məqsədlərindən daşındırmaq istəyənlərdən öldürüldü.

Hadisə bazar ertəsi, yanvarın 22-də bir neçə yüz min nəfərlik böyük izdihamla toplaşan insanlarla bir yerdə idi və şəhidlər Lenin meydanından Dağüstü parkına tərəf mərkəzi hökumət əleyhinə şüarlarla müşayiət olunaraq orada dəfn edildi. Müstəqillik əldə edildikdən sonra meydanın adı dəyişdirilərək Azadlıq, parkın adı isə Şəhidlər xiyabanı adlandırıldı. Bu hadisə Qanlı Şənbə və ya Qanlı Yanvar və ya 20 yanvar kimi tanınır və onun simvolu şəhid olanların məzarları üzərinə qoyulan qırmızı qərənfildir.

İİR-in Keyhan qəzeti tərəfindən cinayət ifşa olundu

Azərbaycan xalqının qanlı qətliamına senzura çox ciddi idi və Astarada açıq sərhədlər, cinayəti ifşa etdi. Hadisə barədə ilk olaraq Bakıya Keyhan və Keyhan Havai (Beynəlxalq) qəzetlərinin müxbirləri məlumat verdilər və Associated Press Keyhana istinadən xəbər verdi ki, buda xəbərin bütün dünyada geniş yayılmasına səbəb oldu.

Qorbaçov ən böyük səhvi etmişdir

Bu qanlı hadisə Sovet İttifaqının parçalanması üçün ilk ciddi addım oldu. 1995-ci ildə Mixail Qorbaçov Azərbaycan xalqından üzr istəyərək, Bakıda fövqəladə vəziyyətin elan edilməsini onun ən böyük səhvi olduğunu bəyan etmişdir.

Tam ölçüdə baxmaq üçün klikləyin
Paylaş:
Rəy
  • Rəyləriniz "İslam Dünyası Xəbərləri" xəbər portalının redaktorları tərəfindən təsdiqləndikdən sonra saytda dərc olunacaq.
  • Rəylər bölməsində iftira, yalan və nalayiq sözlərdən ibarət rəylər dərc olunmayacaq.
  • Müvafiq xəbərə aidiyyatı olmayan rəylər dərc olunmayacaq.

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.